Adam Cholewa
Złożami „czarnego złota” jak niekiedy przyjęło mówić się o węglu, zalegającym na obszarze okręgu górniczego kopalni „Morcinek”, zainteresowano się na długo przed powstaniem zakładu górniczego, bo już pod koniec XIX wieku, a to głównie z powodu bezpośredniego sąsiedztwa Karwińskiego Zagłębia Węglowego.
Najstarsze informacje o działaniach związanych z chęcią stwierdzenia zawartości złoża pochodzą z końca XIX wieku, kiedy to firma z Ostrawy przystąpiła do wykonania pierwszego odwiertu w Pogwizdowie, jednakże bez powodzenia. Kilka lat po tym wydarzeniu do prac na tym obszarze przystąpiły następne firmy: „Berg- und Hüttenwerksgesellschaft”, która w latach 1903-1909 wydrążyła otwór poznawczy „Pogwizdów XIII” na głębokość 1227 m oraz Towarzystwo Budowy Kopalni „Bruxer”. Firma ta w latach 1911-1917 odwierciła w granicach obszaru górniczego „Kaczyce” pięć otworów: „Pogwizdów XI”, „Otrębów 13”, „Kaczyce D6”, „Kaczyce D-17” i „Kończyce Wielkie XVIII”.
Można przypuszczać, że chociaż dowiercono się do warstw karbońskich zawierających węgiel, to ze względu na dużą metanowość złoża, głębokość zalegania pokładów węgla i ówczesny stan zaawansowania techniki górniczej, nie podjęto decyzji o wybudowaniu w tym rejonie kopalni. Dokumentacja z tych odwiertów zachowała się – przez ponad 50 lat przeleżała w czechosłowackich archiwach i dopiero w 1962 roku strona czechosłowacka przekazała te dokumenty Państwowemu Instytutowi Geologicznemu.
Kolejną próbę zgromadzenia danych o złożu podjęła się niemiecka firma „Haniel & Lueg”, która w latach 1944-45 wierciła otwór nazwany „Kaczyce Górne IV/43”, a który to nie został ukończony (drążenie przerwane na głębokości 1059,7 m) na skutek rychłego zakończenia II wojny światowej.
Masowa industrializacja, jaka nastąpiła w gospodarce narodowej po 1945 roku i nagły wzrost zapotrzebowania na węgiel energetyczny, a przede wszystkim koksowy, spowodowały wielkie zainteresowanie władz poszukiwaniem i udostępnianiem nowych pokładów węgla z rodziny ortokoksowych – głównie w nowo zagospodarowywanym Rybnickim Okręgu Węglowym.
Już w 1953 roku Przedsiębiorstwo Poszukiwań Nafty i Gazu odwierciło otwór „Kończyce Wielkie I” do głębokości 1206 m. Sześć lat później przystąpiono do wiercenia otworu „Brzezówka IG-1”, który osiągnął głębokość 1551,9 m z pełnym zakresem badań karotażowych (określenie granic i rodzaju przewiercanych warstw).
Na podstawie wyników uzyskanych z dotychczas przeprowadzonych odwiertów oraz przekazanych przez stronę czechosłowacką dokumentów dotyczących rozpoznania geologicznego na podstawie odwiertów wykonanych na początku XX wieku, Państwowy Instytut Geologiczny opracował w 1962 roku „Dokumentację geologiczną złoża węgla kamiennego „Brzezówka – Kaczyce” w kategorii C2„.
Ponieważ wyniki badań zawarte w dokumentacji geologicznej wskazywały na duże zasoby bilansowe węgla kamiennego w trójkącie obejmującym miejscowości Kaczyce – Pogwizdów – Kończyce, ówczesne kierownictwo Rybnickiego Zjednoczenia Przemysłu Węglowego optowało za wybudowaniem kopalni w tym rejonie, jednakże z uwagi na zewnętrzne uwarunkowania decyzję odłożono na czas nieokreślony. Dopiero w drugiej połowie lat 70-tych, już w innych warunkach makroekonomicznych zdecydowano się na wybudowanie we wsi Kaczyce kopalni węgla kamiennego noszącej nazwę miejscowości, na terenie której miała powstać.